Trong khuôn khổ Hội thảo “Hòa giải thương mại: Góc nhìn từ các chuyên gia quốc tế và Việt Nam”, thuộc Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 – Vietnam ADR Week 2026, PGS.TS. Trần Văn Nam – Giảng viên cao cấp Khoa Luật, Đại học Kinh tế Quốc dân; Hòa giải viên Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC); Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đã có phần trình bày với chủ đề “Phát triển hòa giải thương mại tại Việt Nam: Đề xuất lộ trình dựa trên kinh nghiệm thực tiễn tốt nhất của Trung Quốc nhằm vượt qua các rào cản hiện tại”. Bài tham luận đã thu hút sự quan tâm đặc biệt từ giới chuyên môn khi mang đến những góc nhìn pháp lý sâu sắc cùng giải pháp thực tiễn cho nền hòa giải Việt Nam. 

PGS. TS. Trần Văn Nam - Giảng viên cao cấp Khoa Luật, Đại học Kinh tế Quốc dân; Hòa giải viên Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC); Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)

PGS.TS. Trần Văn Nam tập trung phân tích mô hình phát triển hòa giải thương mại của Trung Quốc, đặc biệt nhấn mạnh vai trò hỗ trợ của hệ thống tòa án đối với quá trình thiết lập, vận hành và nâng cao hiệu quả cho các thiết chế hòa giải. Từ thực tiễn Trung Quốc, bài trình bày gợi mở nhiều vấn đề có giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong bối cảnh hòa giải thương mại đang từng bước được nhìn nhận như một phương thức giải quyết tranh chấp độc lập, linh hoạt và phù hợp với nhu cầu của môi trường kinh doanh hiện đại. 

Một trong những mô hình tiêu biểu được PGS.TS. Trần Văn Nam nhấn mạnh là Hiệp hội Hòa giải Thương mại Quảng Tây, được thành lập vào tháng 9/2022 với tư cách là hiệp hội hòa giải cấp tỉnh đầu tiên tại Trung Quốc, trực thuộc Ủy ban Xúc tiến Thương mại Quốc tế Trung Quốc – Chi nhánh Quảng Tây. Theo số liệu được trình bày, chỉ trong năm 2025, Hiệp hội này đã tiếp nhận 163.656 vụ việc, với tổng giá trị tranh chấp khoảng 123,057 nghìn tỷ Nhân dân tệ, tương đương khoảng 428 nghìn tỷ đồng. Trong đó, hơn 54.000 vụ việc đã được hòa giải thành công, với giá trị đạt 43,11 tỷ Nhân dân tệ, tương đương khoảng 150 nghìn tỷ đồng. 

Những số liệu trên cho thấy hòa giải thương mại, nếu được đặt trong một khuôn khổ thể chế phù hợp và có sự hỗ trợ hiệu quả từ hệ thống tòa án, có thể phát huy vai trò đáng kể trong việc xử lý tranh chấp quy mô lớn với thời gian nhanh chóng và chi phí hợp lý. Đáng chú ý, mô hình của Hiệp hội Hòa giải Thương mại Quảng Tây đã được Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc cùng nhiều tòa án thương mại và tòa án hàng hải công nhận. Điều này phản ánh một điểm quan trọng trong kinh nghiệm của Trung Quốc: hòa giải thương mại không vận hành tách biệt khỏi hệ thống tư pháp, mà được thiết kế như một bộ phận bổ trợ trong tổng thể cơ chế giải quyết tranh chấp. 

PGS.TS. Trần Văn Nam cho rằng thành công của mô hình Trung Quốc không chỉ đến từ số lượng vụ việc được tiếp nhận hay tỷ lệ hòa giải thành, mà còn nằm ở cách thức xây dựng mối liên kết giữa tòa án và các tổ chức hòa giải chuyên nghiệp. Thông qua các cơ chế như chuyển giao vụ việc, hỗ trợ hòa giải, công nhận kết quả hòa giải và phối hợp giữa tòa án với tổ chức hòa giải, hòa giải thương mại có điều kiện phát triển theo hướng chuyên nghiệp, đáng tin cậy và có khả năng đáp ứng nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. 

Đối với Việt Nam, kinh nghiệm này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện lộ trình phát triển hòa giải thương mại theo hướng đồng bộ hơn giữa pháp luật, thiết chế và thực tiễn áp dụng. Bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý, cần chú trọng xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa tòa án và các trung tâm hòa giải, nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên, chuẩn hóa quy trình hòa giải, đồng thời tăng cường niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào giá trị của phương thức này. Việt Nam cần chủ động tiếp cận các kinh nghiệm quốc tế có chọn lọc, đặc biệt là những mô hình đã chứng minh được hiệu quả trong việc giảm tải cho tòa án, tiết kiệm nguồn lực xã hội và tạo lập môi trường giải quyết tranh chấp thân thiện hơn với hoạt động thương mại. Trong đó, kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy vai trò của tòa án không chỉ dừng lại ở xét xử, mà còn có thể mở rộng sang hỗ trợ, định hướng và thúc đẩy sự phát triển của các cơ chế ADR, bao gồm hòa giải thương mại. 

Phần trình bày của PGS.TS. Trần Văn Nam đã đóng góp một góc nhìn chuyên sâu và có tính thực tiễn cao cho các thảo luận về tương lai của hòa giải thương mại tại Việt Nam. Từ kinh nghiệm của Trung Quốc, đặc biệt là cơ chế tòa án hỗ trợ hòa giải, Việt Nam có thêm cơ sở để nghiên cứu và xây dựng một mô hình hòa giải thương mại hiệu quả hơn, phù hợp hơn với yêu cầu của doanh nghiệp, nhà đầu tư và xu thế phát triển của hệ sinh thái giải quyết tranh chấp hiện đại. 

Hội thảo tiếp tục khẳng định vai trò của Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) trong việc thúc đẩy đối thoại chuyên môn, kết nối kinh nghiệm quốc tế và phát triển các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án tại Việt Nam. Thông qua những trao đổi học thuật và thực tiễn như phần trình bày của PGS.TS. Trần Văn Nam, hòa giải thương mại tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ từng bước tiến tới một giai đoạn phát triển mới: chuyên nghiệp hơn, hiệu quả hơn và gắn kết chặt chẽ hơn với nhu cầu của cộng đồng kinh doanh.